⛪ იმერეთის სოფლის სიწმინდეები: გზამკვლევი რეგიონის პატარა ეკლესიებსა და მონასტრებზე

იმერეთი ცნობილია გელათით, ბაგრატითა და კაცხის სვეტით, მაგრამ ამ სამი სახელის მიღმა ათობით სხვა ეკლესია დგას, რეგიონის სოფლებში გაფანტული. ისინი სტანდარტულ ტურებში არ ჩნდება, გზიდან მაჩვენებელი არ აქვს და ხშირად მხოლოდ ადგილობრივი მოსახლეობისთვის არის ცნობილი.

ეს გზამკვლევი იმერეთის პატარა ეკლესიებსა და მონასტრებს ერთ მასალაში კრებს, კოორდინატებით, უახლოესი ორიენტირებითა და იმ ცოტა ინფორმაციით, რომლის გადამოწმებაც მოხდა. ეკლესიების სრული სია, მთავარი ძეგლების ჩათვლით, იმერეთის ეკლესიების კატალოგის განყოფილებაშია.

⛪ ილემი: სოფლის ეკლესია ზესტაფონის რაიონში

ილემის ეკლესია ზესტაფონიდან დაახლ. 9 კმ-ში დგას, რეგიონის მთავარი გზებიდან მოშორებით. სოფელი ილემი ამ ნაწილის იმერეთისთვის დამახასიათებელ ლანდშაფტშია, ნელი ბორცვები, კაკლის ხეივნები, ფერდობებზე ვენახები. ეკლესიას, ისევე როგორც რეგიონის სოფლის ეკლესიების უმეტესობას, გზიდან მაჩვენებელი არ აქვს, ზუსტი მშენებლობის თარიღის შესახებ კი რამდენიმე წყაროთი დადასტურებული ინფორმაცია ჯერ არ მოიძებნა, ამიტომ კონკრეტულ თარიღებს არ ვასახელებთ: ილემზე უფრო დეტალური მასალის მოსამზადებლად ეს ინფორმაცია ადგილზე, ადგილობრივ მღვდელთან ან საეპარქიო კანცელარიაში უნდა გადამოწმდეს.

იმერეთი ისტორიულად დამოუკიდებელი სამეფო იყო საკუთარი საეკლესიო ტრადიციით, და ილემის ეკლესიის მსგავსი პატარა სამრევლო ტაძრები ხშირად ისტორიას არა დოკუმენტებში, არამედ ადგილობრივი მცხოვრებლების ზეპირ გადმოცემებში ინახავენ. ეკლესიის პოვნის ყველაზე საიმედო გზა სოფელში მიმართვაა: ადგილობრივები ჩვეულებრივ ზუსტად იციან, სად დგას ტაძარი, მაშინაც კი, თუ ის პოპულარულ ტურისტულ რუკებზე არ ჩანს.

ილემის ეკლესია იმერეთის რეგიონის ტაძრების სრულ სიაში შედის, რომელიც კატალოგის იმერეთის ეკლესიების განყოფილებაშია თავმოყრილი.

🏰 სიმონეთი: ქალთა მონასტერი, ასევე ცნობილი შივთას სახელით

სიმონეთის მონასტერი, მოქმედი ქალთა სავანე ბაღდათიდან დაახლ. 9 კმ-ში, რეგიონში ორი სახელით არის ცნობილი: მას უძახიან როგორც სიმონეთის მონასტერს, უახლოესი სოფლის სახელით, ასევე შივთას მონასტერს, ადგილის უფრო ძველი ადგილობრივი სახელით. ორივე ვარიანტი ერთსა და იმავე მოქმედ სამონასტრო კომპლექსს გულისხმობს.

მონასტერი მთავარი გზებიდან მოშორებით, ცენტრალური იმერეთისთვის დამახასიათებელ მთის ბაღებსა და ვენახებს შორის მდებარეობს. ისევე, როგორც საქართველოს სხვა მოქმედ ქალთა მონასტრებში, აქაც ჩვეული წესები მოქმედებს: მოკრძალებული ჩაცმულობა, ქალებისთვის თავსაბურავი, სიჩუმე ტერიტორიაზე. მონასტრის დაარსების ისტორიის შესახებ ხელმისაწვდომ წყაროებში ჯერ საკმარისი ინფორმაცია არ არის კონკრეტული თარიღებისა და სახელების დასაფიქსირებლად, ამიტომ ვწერთ მხოლოდ იმას, რაც შეიძლება დადასტურდეს: მდებარეობა, მოქმედი სავანის სტატუსი და ალტერნატიული სახელწოდება.

ამ გზამკვლევის პატარა ეკლესიებს შორის სიმონეთის მონასტერი, ილემთან ერთად, საკუთარი სოფლის მიღმა ყველაზე ცნობილია, და დასავლეთ იმერეთის მარშრუტის დაგეგმვისას მისი ბაღდათში ვიზიტთან შეთავსება კომფორტულია. კოორდინატებიანი ტაძრების სრული კატალოგი იმერეთის ეკლესიების განყოფილებაშია.

🏛️ ვანის ტაძარი: საკათედრო ტაძარი ქალაქის ცენტრში

ამ გზამკვლევის ობიექტების უმეტესობისგან განსხვავებით, სოფლებში გაფანტულებისგან, ვანის საკათედრო ტაძარი პირდაპირ ვანის ქალაქში, მის ისტორიულ ნაწილში დგას. ვანის მართლმადიდებლური ტაძარი, ზოგჯერ უბრალოდ ვანის ტაძარს ეძახიან, რაიონის საკათედრო ტაძრის ფუნქციას ასრულებს და რეგულარული მსახურებებით მოქმედ სამრევლოდ რჩება.

ვანი, პირველ რიგში, არქეოლოგიური ძეგლით არის ცნობილი, ანტიკური ხანის ნამოსახლარითა და მუზეუმით, სადაც ბრინჯაოს ხანის ნივთები ინახება, და ტაძარი ამ ობიექტებთან ერთად ვიზიტის ბუნებრივი ნაწილია. ქალაქის ცენტრიდან ტაძრამდე რამდენიმე წუთი სჭირდება ფეხით, რაც მას მთელი გზამკვლევის ყველაზე ხელმისაწვდომ ობიექტად აქცევს: ჯიპი არ სჭირდება, გრუნტის გზა არ სჭირდება, ადგილობრივებთან გზის გაკითხვაც არ სჭირდება.

თუ დასავლეთ იმერეთის პატარა ეკლესიებში ერთდღიანი ტური გეგმავთ, ვანის ტაძარი კარგი საწყისი წერტილია: 10 კმ რადიუსში კიდევ რამდენიმე პატარა ტაძარია, მათ შორის თამარის ეკლესია სალხინოში, დიხაშხო და სულორის ხარების ეკლესია. ქალაქისა და მისი ღირსშესანიშნაობების შესახებ დამატებითი ინფორმაცია იმერეთის რეგიონის კატალოგის მასალებშია.

⛓️ სამი წმ. გიორგის ეკლესია: ქვედა ჭყეპი, ისრითი და მესამე

წმინდა გიორგი ქართველი ხალხის ერთ-ერთი ყველაზე თაყვანსაცემი წმინდანია, და გასაკვირი არ არის, რომ მარტო იმერეთში მის სახელს ეძღვნება რამდენიმე ეკლესია. ამ გზამკვლევში სამი მათგანი შევიდა, ყველა ვანისა და სამტრედიის შემოგარენში.

წმ. გიორგის ეკლესია ქვედა ჭყეპში, ვანიდან დაახლ. 16 კმ, ზოგჯერ უბრალოდ ჭყეპის წმ. გიორგის ეკლესიას ეძახიან, სოფელ ჭყეპის სახელით, რომელთანაც ის დგას. ეს ერთ-ერთი იმ ეკლესიებიდანაა, რომლის ზუსტი კოორდინატების გარეშე პოვნა ნამდვილად ძნელია: მისასვლელი სასოფლო ადგილებში გადის, და ერთადერთი საიმედო გზა, წინასწარ მოსინჯეთ ოფლაინ რუკაზე.

წმ. გიორგის ეკლესია ისრითში, ვანიდან დაახლ. 6 კმ, ქალაქთან უფრო ახლოს დგას და ვანის კლასტერის მარშრუტში ბუნებრივად ერთიანდება დიხაშხოსა და სულორის ეკლესიასთან ერთად. მესამე წმ. გიორგის ეკლესია სამტრედიიდან დაახლ. 10 კმ-შია, გზამკვლევის სხვა ობიექტებისგან შესამჩნევად მოშორებით, და უფრო სამტრედიის, ვიდრე ვანის მარშრუტში ჯდება.

სამივე ტაძრის მშენებლობის ისტორიის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი: ხელმისაწვდომ წყაროებში დადასტურებული თარიღები, მშენებლების ან მფარველების სახელები არ მოიძებნა, ამიტომ ვწერთ მხოლოდ გადამოწმებულს, მდებარეობასა და ეკლესიის მიძღვნას.

🕊️ ტაბაკინი და დიხაშხო: ორი ტაძარი ვანსა და ზესტაფონს შორის

ტაბაკინი, ზესტაფონიდან დაახლ. 7 კმ, ადგილობრივ საუბრებში ზოგჯერ ტაბაკინის მონასტრად იხსენიება, თუმცა მისი ზუსტი სტატუსი, მონასტერია ეს თუ სამრევლო ეკლესია, ადგილზე გასარკვევია. ტაძარი მთავარი გზიდან მოშორებით, აღმოსავლეთ იმერეთისთვის დამახასიათებელ ბორცვებსა და მცირე ფერმებს შორის მდებარეობს.

პეტრე-პავლეს ტაძარი დიხაშხოში, ვანიდან დაახლ. 6 კმ, მოციქულებს პეტრეს და პავლეს ეძღვნება და ვანის გარშემო პატარა ეკლესიების მჭიდრო კლასტერის ნაწილია, ვანის ტაძართან, სულორის ეკლესიასა და ისრითის წმ. გიორგისთან ერთად. ამ სიახლოვის წყალობით, დიხაშხო ამ გზამკვლევის სხვა ობიექტებთან ერთ დღეში ჩართვა ბუნებრივია.

🌾 თამარი სალხინოში: სამეფო პიროვნებისადმი მიძღვნილი ეკლესია ვანთან

სალხინოს წმინდა დედოფალ თამარის სახელობის ეკლესია ვანიდან დაახლ. 4 კმ-ში დგას და ეძღვნება დედოფალ თამარს, შუა საუკუნეების საქართველოს ერთ-ერთ ყველაზე პატივსაცემ მმართველს, რომლის მეფობისასაც ქვეყანამ პოლიტიკური და კულტურული აყვავების პერიოდი განიცადა. მნიშვნელოვანი დეტალი: სალხინოს სოფელი იმერეთში, სადაც ეს ეკლესია დგას, არ უნდა აგვერიოს სამეგრელოს სალხინოში, სადაც დადიანების ზაფხულის რეზიდენციაა. ეს სრულიად განსხვავებული ადგილები სხვადასხვა რეგიონშია, ერთი და იმავე სახელის გამო კი ადვილად შეიძლება ავირიოთ.

იმერეთის სალხინოში თამარის ეკლესია, ვანთან სიახლოვის წყალობით, ბუნებრივად ერთიანდება ვანის ტაძართან, დიხაშხოსა და ისრითის წმ. გიორგის ეკლესიასთან ერთ მარშრუტში.

📍 კიდევ ხუთი ეკლესია: დევაძე, წყალთაშუა, ჩხარი, სულორი, ოკონო

ამ გზამკვლევის დანარჩენი ობიექტები იმერეთის სხვადასხვა კუთხეშია განლაგებული და მათზე ჯერ დოკუმენტური ისტორია არ მოიძებნა, რაც მათ მნიშვნელობას სულ არ ამცირებს, მოქმედ სოფლის ტაძრებად, ამის ნაცვლად უბრალოდ ნიშნავს, რომ თითოეულის სრული ისტორია ჯერ კიდევ უნდა დაიწეროს.

დევაძის ეკლესია ბაღდათიდან დაახლ. 8 კმ-ში დგას, სიმონეთის მონასტრის იმავე ნაწილში. წყალთაშუას ტაძარი, ბაღდათიდან დაახლ. 13 კმ, მთავარი გზებიდან გარკვეულად მოშორებით დგას და შეეფერება მათ, ვისაც სიჩუმისა და მარტოობისთვის ოდნავ უფრო შორს სასვლელი ევარგება. ჩხარის სპასო-აღდგომის ეკლესია თერჯოლიდან დაახლ. 7 კმ-შია, რეგიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში.

სულორის ხარების ეკლესია, ხარების დღესასწაულისადმი მიძღვნილი, ვანიდან დაახლ. 9 კმ-ში დგას და დიხაშხოსა და ისრითის წმ. გიორგის ეკლესიასთან ერთად ვანის პატარა ეკლესიების მჭიდრო კლასტერს ქმნის. ოკონოს ღვთისმშობლის ეკლესია, საჩხერიდან დაახლ. 7 კმ, ისტორიულ არგვეთის მხარეში მდებარეობს, რომელიც 1659 წლის ბრძოლით არის ცნობილი, სადაც იმერეთის მეფის მეთაურობით ქართულმა ჯარმა ოსმალეთის დიდ რაზმს გაუმარჯვა, ეპიზოდი, რომელიც ადგილობრივ ისტორიულ მეხსიერებაში დღემდე ცოცხლობს.

⛰️ ცხრაჯვარი: ცხრა ჯვრის მთა ახლოს

ცალკე ახსენება იმსახურებს ცხრაჯვარი, ცხრა ჯვრის მთა ტყიბულთან ახლოს, მთელი იმერეთის ერთ-ერთი ყველაზე ამოცნობადი ბუნებრივი და საპალომე ობიექტი. ეს არ არის პატარა სოფლის ეკლესია, არამედ დამოუკიდებელი მსხვილი ობიექტი საკუთარი სტატიით საიტზე, ასვლის მარშრუტით და ისტორიით. თუ რეგიონის პატარა ეკლესიებს ათვალიერებთ, განსაკუთრებით მის აღმოსავლეთ ნაწილში, ცხრაჯვარი ადვილად შეიძლება ჩართოთ იმავე გამგზავრებაში.

იმერეთის პატარა ეკლესიებში ყოფილხართ? დატოვეთ შეფასება: გვიამბეთ, რომელ ეკლესიამდე მიხვედით, ადვილი იყო თუ არა გზის პოვნა და რა ნახეთ ადგილზე. თქვენი გამოცდილება განსაკუთრებით ღირებულია ობიექტებისთვის, რომლებზეც ჯერ ძალიან ცოტა ინფორმაციაა.

ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივნისისთვის. ზოგი სოფლის ეკლესიის სამუშაო საათები და ხელმისაწვდომობა შეიძლება შეიცვალოს, ადგილზე გადაამოწმეთ.

ასევე წაიკითხეთ

• მამკოდის სავანე თბილისის ეროვნულ პარკში: ორი ეკლესია
• ილია მართლის ეკლესია წყვარიჩამიაში: ისტორია, მიმოხილვა
• ბახმაროს ხის ეკლესია: ისტორია, მშენებლობის თარიღი და პრაქტიკული მარშრუტი
• იმერეთის ციხესიმაგრეები და ციხესიმაგრეები: რეგიონის ნანგრევებისა და ქუთაისის გზამკვლევი