🏰 იმერეთის ციხესიმაგრეები და ციხესიმაგრეები: რეგიონის ნანგრევებისა და ქუთაისის გზამკვლევი
🏰 რვა ციხესიმაგრე იმერეთში · ⏱️ ცალკეული ექსკურსიები, არა მხოლოდ ერთდღიანი · 📍 ქუთაისი და რეგიონის ექვსი მუნიციპალიტეტი
🏰 რა უნდა იცოდეთ მოგზაურობამდე
| 📍 გეოგრაფია | ობიექტები მიმოფანტულია მთელ იმერეთში: ქუთაისსა და რეგიონის კიდევ ხუთ მუნიციპალიტეტში |
| 🚗 მოგზაურობის ფორმატი | ეს არ არის ერთდღიანი მარშრუტი, არამედ ცალკეული გასვლების ნაკრები ქუთაისიდან |
| 🏛️ მდგომარეობა | რვავე ობიექტი სხვადასხვა ხარისხით შემორჩენილი ნანგრევებია და არა აღდგენილი ციხესიმაგრეები |
| 💰 შესვლა | უფასოა, თუმცა ზოგიერთი ციხესიმაგრისკენ მიმავალი გზა მაღალი გამავლობის ავტომობილს ან ფეხით ასვლას მოითხოვს |
🧭 ვისთვის იქნება სასარგებლო ეს სტატია
ეს გზამკვლევი გამოადგება მათ, ვინც უკვე დაათვალიერა ქუთაისის ცენტრი და მზად არის ქალაქგარეთ გაემგზავროს ისტორიული ნანგრევების სანახავად. ასევე სასარგებლოა მათთვის, ვინც გეგმავს მოგზაურობას იმერეთის კონკრეტულ მუნიციპალიტეტებში — საჩხერეში, ზესტაფონსა თუ ჭიათურაში — და სურს იცოდეს, რა ღირს იქ ნახვა ბუნების გარდა.
📜 ციხესიმაგრეები ძველი სამეფოს საზღვრებზე
იმერეთში რამდენიმე ციხესიმაგრეა , მთელ რეგიონში დაახლოებით ათეული, მაგრამ თითოეული მათგანი თავის ადგილას დგას გარკვეული მიზეზის გამო. შორაპანი და სკანდა ჩვენი წელთაღრიცხვით იცავდნენ ძველი იბერიისა და ეგრისის აღმოსავლეთ მისადგომებს ჩვენი წელთაღრიცხვით ჩვ.წ.-მდე, უქიმერიონი შუა საუკუნეების ქუთაისის სამხედრო და პოლიტიკური ცენტრი იყო, ხოლო მოგვიანებით აშენებული ციხესიმაგრეები, როგორიცაა მოდინახე , აშენდა კერძო ფეოდალური ოჯახების, მაგალითად, წერეთლის მთავრების მიერ. რვავე ადგილი ექვს მუნიციპალიტეტშია მიმოფანტული, რაც ფიზიკურად შეუძლებელს ხდის ყველა მათგანის ერთ დღეში მონახულებას; ეს უფრო ინდივიდუალური ექსკურსიების იდეების სიაა, ვიდრე შაბათ-კვირის ყოვლისმომცველი მარშრუტი.
🏰 ქუთაისი
ქუთაისში ორი ციხეა, ორივე ქალაქის ისტორიულ ცენტრთან ახლოს.
🏰 უქიმერიონის სამეფო ციხესიმაგრის ნანგრევები და წმინდა გიორგის ეკლესია
📍 ბაგრატის ქ. 18, ქუთაისი
| 📅 ცნობილია | VI საუკუნიდან, ბერძნული სახელწოდება — უფიმერეი |
| 🏛️ მნიშვნელობა | ქუთაისის უძველესი გამაგრებული ნაგებობა |
| 📍 მდებარეობა | გორაკზე, ბაგრატის ტაძრის მახლობლად |
ქუთაისის უძველესი ციხესიმაგრე, რომელიც ბაგრატის საკათედრო ტაძრის გვერდით გორაკზე დგას, VI საუკუნიდან არის ცნობილი ბერძნული სახელწოდებით „უფიმერეი“ : ბიზანტიელი ისტორიკოსი პროკოპი კესარიელი მას ძლიერ ციხესიმაგრედ მოიხსენიებს, რომელსაც ლაზების გარნიზონი და რამდენიმე რომაელი ჯარისკაცი იცავდა.
სწორედ ამ ბორცვზე გაიზარდა მოგვიანებით შუა საუკუნეების იმერეთისა და გაერთიანებული ქართული სამეფოების პოლიტიკური და სულიერი ცენტრი, ხოლო აქ შემორჩენილი წმინდა გიორგის სასახლისა და ეკლესიის ნანგრევები გვახსენებს, რომ ბაგრატის ტაძრამდე დიდი ხნით ადრე ეს ადგილი უკვე გამაგრებული სამეფო ცენტრი იყო.
დღეს ციხესიმაგრიდან მხოლოდ კედლების ფრაგმენტები და შენობების ნანგრევებია შემორჩენილი, მათ შორის სახურავის გარეშე ეკლესია, თუმცა ბორცვიდან ქალაქის პანორამის ერთ-ერთი საუკეთესო ხედი იშლება.
2019 წელს ხელისუფლებამ უქიმერიონის ნანგრევები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შესაძლო დამატებად განიხილა, რომელშიც უკვე შედის მეზობელი ბაგრატის ტაძარი.
🏰 გრინვუდის ციხის კოშკი
📍 ქუთაისი, ქიბულის ქ. 1
| 📍 მდებარეობა | ქუთაისის საცხოვრებელი უბანი, ქიბულის ქუჩა |
| 📚 ინფორმაცია | დოკუმენტურად დადასტურებული ისტორია არ მოიძებნა |
პატარა კოშკი ქუთაისის საცხოვრებელ უბანში, ქიბულის ქუჩაზე, ქალაქის მთავარი ტურისტული ცენტრებიდან მოშორებით.
ღია წყაროებში ობიექტის დეტალური დოკუმენტირებული ისტორიის პოვნა შეუძლებელი იყო და თავად სახელწოდება, „გრინვუდი“ , არ არის დამახასიათებელი შუა საუკუნეების ქართული ციხესიმაგრეებისთვის და უფრო გვიანდელ მშენებლობაზე ან სახელის შეცვლაზე მიუთითებს .
ეს ნამდვილად გასათვალისწინებელია მათთვის, ვინც ამ ადგილისგან უქიმერიონის ან შორაპანის მსგავს უძველეს ისტორიას ელის.
⚔️ იბერიის სასაზღვრო ციხესიმაგრეები: შორაპანი და სკანდა
ეს ორი ციხესიმაგრე რთულ რელიეფზე წყვილად იდგა და ძველი სამეფოს აღმოსავლეთ საზღვარს იცავდა და მათი ისტორიები განუყოფლად არის დაკავშირებული.
⚔️ შორაპნის ციხე
📍 შორაპანი, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი, იმერეთი
| 📜 პირველი მოხსენიება | სტრაბონთან, არაუგვიანეს ახ. წ. 23 წლისა |
| 🏛️ წყობა | დაახლოებით VI საუკუნე, ბიზანტიური გავლენა |
| ⚔️ დაიპყრეს | ოსმალებმა 1730 წელს |
სარაპანას სახელით იგი ძველი ბერძენი გეოგრაფის, სტრაბონის მიერ არის მოხსენიებული , რომელმაც არაუგვიანეს ჩვენი წელთაღრიცხვით 23 წლისა დაწერა.
ამჟამინდელი ქვისა და მისგან VI საუკუნით თარიღდება და არქიტექტურული ტექნიკა ძლიერ ბიზანტიურ გავლენას მიუთითებს.
ციხესიმაგრე დაახლოებით 6000 კვადრატული მეტრის ფართობს მოიცავს და მიმდებარე ტერიტორიიდან დაახლოებით 100 მეტრის სიმაღლეზე მაღლა დგას, მრავალი საუკუნის განმავლობაში აუღებელი რჩებოდა, სანამ 1730 წელს ოსმალეთის თურქები არ დაიპყრობდნენ .
ლეგენდის თანახმად, შორაპანი თავადური ძმების, დავითისა და კონსტანტინეს რეზიდენცია იყო, რომელთა სახელობისაც მოგვიანებით მოწამეთას მონასტერს ეწოდა: ციხის ადგილას გათხრები 1983 წელს დაიწყო და აღმოჩენილი ნივთები ამჟამად ზესტაფონის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში ინახება.
⚔️ სკანდას ციხესიმაგრე
📍 ტერჟოლის მუნიციპალიტეტი, იმერეთი
| 🌍 მეზობელი ციხე | შორაპანი — ერთად იცავდნენ ერთსა და იმავე საზღვარს |
| 🏰 აღადგინეს | სპარსელებმა 551 წელს |
| 📜 მოხსენიებები | XV–XVIII საუკუნეების უცხოელი მოგზაურების ჩანაწერებში |
შორაპანთან ერთად, სკანდას ციხე იცავდა ქვეყნის აღმოსავლეთ მისადგომებს ძველი იბერიის რთულ საზღვარზე.
551 წელს სპარსელებმა აღადგინეს დანგრეული ციხესიმაგრე და დაახლოებით 25 წლის განმავლობაში ფლობდნენ მას, ხოლო XI საუკუნეში საქართველოს გაერთიანებამ სკანდას დროებით წაართვა სტრატეგიული მნიშვნელობა, რომელიც მხოლოდ XV საუკუნის შუა ხანებში დაუბრუნდა, როდესაც იმერეთის სამეფომ დამოუკიდებლობა მოიპოვა.
ციხესიმაგრეს სხვადასხვა ეპოქის უცხოელი მოგზაურები ახსენებდნენ: ვენეციელები იოსაფატ ბარბარო და ამბროჯიო კონტარინი 1470-იან წლებში, რუსი ელჩები ნიკიფორე ტოლოჩანოვი და ალექსეი იევლევი 1650-იან წლებში, ფრანგი ჟან შარდენი 1660-იან წლებში და გერმანელი იოჰან ანტონ გიულდენშტედტი 1770-იან წლებში.
დამოუკიდებელი უცხოური მოწმობების ასეთი რაოდენობა იშვიათია გაცილებით ცნობილი ქართული ციხესიმაგრეებისთვისაც კი.
⛰️ იმერეთის დანარჩენი ნაწილის ციხესიმაგრეები
რეგიონის სხვადასხვა მუნიციპალიტეტში მდებარე ოთხი ადგილი, თითოეულს თავისი ცალკე ისტორია აქვს და ერთმანეთთან საერთო ნაკვეთი არ აქვთ.
⛰️ მოდინახის ციხე
📍 იმერეთი, საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელი დუნთა
| 📅 აშენდა | 1730-იან წლებში, თავად პაპუნა წერეთლის მიერ |
| ⚔️ დაიპყრეს | რუსეთის ჯარებმა 1810 წელს |
| 🏛️ სტატუსი | 2018 წლიდან ეროვნული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია |
1730-იან წლებში პრინცი პაპუნა წერეთლის მიერ პირადი რეზიდენციის სახით აშენებული ციხესიმაგრე მისივე სახელწოდების შესახებ რომანტიკულ ლეგენდასთან არის დაკავშირებული.
ლეგენდის თანახმად, პრინცმა დავით აბაშიძემ უარი თქვა თავისი ქალიშვილის პაპუნასთვის მიცემაზე, იმ მოტივით, რომ საქმროს საკუთარი ციხესიმაგრე არ ჰქონდა. შემდეგ პაპუნამ ააშენა მოდინახე და მომავალ სიმამრს მისწერა: „ მოდი და ნახე “, ანუ „მოდი და ნახე“, აქედან მომდინარეობს ციხესიმაგრის სახელი.
1810 წელს , რუსეთის მმართველობის წინააღმდეგ იმერეთის აჯანყების დროს, ციხესიმაგრე რუსეთის ჯარებმა აიღეს, ხოლო 1991 წელს მიწისძვრამ იგი ძლიერ დააზიანა; კედლების ნაშთები მთის ძირში დღემდე ჩანს.
2018 წელს მოდინახემ საქართველოში ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლის სტატუსი მიიღო და დღეს ძირითადად საჩხერის ქალაქზე სადამკვირვებლო პლატფორმის ფუნქციას ასრულებს .
⛰️ სვერის ციხე
📍 ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, იმერეთი, სვერი
| ⚔️ დაკავშირებულია | მურვან ყრუს შემოსევასთან, VIII საუკუნე |
| 🗺️ რუკაზე | 1737 წელს გამოსახა მეფე ალექსანდრე V-მ |
| 📍 მანძილი | ჭიათურიდან 7 კმ სამხრეთით |
ციხის ისტორია ასევე დაკავშირებულია არაბი სარდლის, მერვან იბნ მუჰამედის , რომელიც საქართველოში მურვან ყრუდ იყო ცნობილი, შემოსევასთან VIII საუკუნის 730-იან წლებში .
1737 წელს შედგენილ რუკაზე ციხესიმაგრე გამოსახულია, როგორც შთამბეჭდავი, ღარიანი ნაგებობა ციცაბო კლდეზე არსებული ხვრელებით, შესასვლელი კი აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს.
რეგიონში არსებული მრავალი სხვა ციხესიმაგრის მსგავსად, სვერიც დაზარალდა 1810 წლის იმერეთის აჯანყების ჩახშობის დროს და მოგვიანებით რუსეთის იმპერიის კონტროლის ქვეშ მოექცა.
დღეს ის ძირითადად ნანგრევებს წარმოადგენს, თუმცა თვალწარმტაცად მდებარეობს ჭიათურიდან სამხრეთით სულ რაღაც 7 კილომეტრში.
⛰️ ტელეფისის ციხესიმაგრე
📍 ტოლები, სამტრედის მუნიციპალიტეტი, იმერეთი
| 📍 მდებარეობა | სოფელ თოლების მახლობლად, მდინარე ხევისწყლის მარცხენა ნაპირზე |
| 📚 ინფორმაცია | შერჩევაში ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად აღწერილი ობიექტია |
ციხესიმაგრე მდებარეობს სოფელ ტოლებთან ახლოს, სამტრედის მუნიციპალიტეტის სიღრმეში, მდინარე ხევისწყლის მარცხენა სანაპიროზე, რეგიონის ტურისტული მარშრუტებიდან მოშორებით .
ობიექტის დეტალური დოკუმენტირებული ისტორიის ღია წყაროებში პოვნა შეუძლებელი იყო: ის კოლექციაში ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად აღწერილი ობიექტია.
რეგიონის მთავარი გზებიდან მოშორებით მდებარეობიდან გამომდინარე, ციხე უფრო მეტად საინტერესო იქნება მათთვის, ვისაც იმერეთის ყველა ციხესიმაგრის მონახულება სურს, ვიდრე ჩვეულებრივი ტურისტებისთვის.
⛰️ საზანოს ციხე
📍 ტყლაპივაკე, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი, იმერეთი
| ⛪ მთავარი ნაგებობა | ორნავიანი ეკლესია კვარცხლბეკზე |
| 🏔️ მდებარეობა | კლდოვან მთის ქედზე, სოფელ ქვედა საზანოს მახლობლად |
შუა საუკუნეების ციხესიმაგრის კომპლექსი კლდოვან მთის ქედზე, სოფელ ქვედა საზანოს მახლობლად, გარშემორტყმული გალავნით, სადაც სხვადასხვა დანიშნულების შენობებია.
უძველესი შემორჩენილი ნაგებობა, ორნავიანი ეკლესია , დაახლოებით 2.5 მეტრის სიმაღლის პლინტუსზე დგას , სამხრეთ ნავი კი ძირითადი მოცულობისგან ორი მოჩუქურთმებული ექვსკუთხა სვეტითაა გამოყოფილი ორნამენტული კაპიტელებით.
კოლექციაში არსებული მრავალი სხვა ობიექტისგან განსხვავებით, აქ ყურადღება გამახვილებულია არა სამხედრო, არამედ კომპლექსის საეკლესიო არქიტექტურაზე .
ღია წყაროებში ციხის დაარსების თარიღისა და სამხედრო ისტორიის შესახებ ზუსტი ინფორმაცია მწირია, რაც ტიპიურია იმერეთის ამ ნაწილში არსებული ნაკლებად ცნობილი ადგილებისთვის.
ეს ნამდვილად არ არის ერთდღიანი მარშრუტი: იმერეთის მუნიციპალიტეტებს შორის მგზავრობა ავტომობილით 40 წუთიდან საათ-ნახევრამდე გრძელდება, ხოლო რამდენიმე ციხესიმაგრემდე, განსაკუთრებით მოდინახესა და სვერის ციხემდე, მთაზე ასვლაა საჭირო. ყველაზე გონივრულია ერთი ან ორი ციხესიმაგრის შერჩევა კონკრეტული მოგზაურობისთვის — მაგალითად, შორაპნისა და სკანდის ერთად მონახულება, რადგან ისტორიულად ერთმანეთთან არიან დაკავშირებული, ან უკიმერიონის დათვალიერება ბაგრატის ტაძრის მონახულებასთან ერთად. მთაში სასიარულო ფეხსაცმელი და წყლის მარაგი აუცილებელია თითქმის ყველა ობიექტისთვის, გარდა თავად ქალაქში მდებარე უკიმერიონისა.
🛣️ როგორ დავგეგმოთ მოგზაურობა იმერეთის ციხესიმაგრეებში
რუკაზე არ არის ნაჩვენები ერთიანი მარშრუტი, რადგან ასეთი მარშრუტი რეალურად არ არსებობს: რვა ციხესიმაგრე იმერეთის ექვს სხვადასხვა მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, ხოლო ზოგიერთ მათგანს შორის მგზავრობა საათ-ნახევრიდან ორ საათამდე გრძელდება. ამიტომ რუკაზე ობიექტები ნომრების ნაცვლად ფერებითაა დაჯგუფებული — თითოეული ფერი აღნიშნავს ცალკე ტერიტორიას, რომლის მონახულებაც ერთ მოგზაურობაშია მიზანშეწონილი.
ქუთაისი (უკიმერიონი, გრინვუდი), ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი (შორაპანი, საზანო), თერჯოლის მუნიციპალიტეტი (სკანდა), საჩხერის მუნიციპალიტეტი (მოდინახე), ჭიათურის მუნიციპალიტეტი (სვერი) და სამტრედიის მუნიციპალიტეტი (ტელეფისი) — ექვსი დამოუკიდებელი ზონა, თითოეული ქუთაისიდან ცალკე მოგზაურობისთვის.
🏁 რატომ უნდა ნახოთ იმერეთის ციხესიმაგრეები
იმერეთის ციხესიმაგრეები ერთ ტურისტულ მარშრუტში არ ჯდება და სწორედ ეს არის მათი უნიკალურობა: თითოეული მათგანი ცალკე მიზეზს წარმოადგენს რეგიონის კონკრეტული მუნიციპალიტეტის მოსანახულებლად, იქნება ეს საჩხერე მოდინახეს სახელით თუ ზესტაფონი შორაპანის სახელით. ერთად ისინი ავლენენ დასავლეთ საქართველოს ცვალებად სამხედრო და პოლიტიკურ ისტორიას, სტრაბონის უძველესი ცნობებიდან დაწყებული მე-18 საუკუნის ფეოდალური ციხესიმაგრეებითა და იმერეთის სამეფოს რუსეთის იმპერიის მიერ ანექსიით დამთავრებული მე-19 საუკუნის დასაწყისში. თუ უკვე ნახეთ ქუთაისის ცენტრი და გელათის მონასტერი, ეს რვა პუნქტი გაძლევთ შანსს, შეისწავლოთ რეგიონი ჩვეულებრივი ტურისტული ბილიკების მიღმა.
ℹ️ ინფორმაცია ციხესიმაგრეების მდგომარეობის შესახებ გამოქვეყნების მომენტისთვის განახლებულია. მგზავრობის წინ უნდა დაზუსტდეს შორეულ ადგილებში მისასვლელი გზები, რადგან ზოგიერთი მარშრუტი ყველა სატრანსპორტო საშუალებისთვის ხელმისაწვდომი არ არის.
🧡 წაიკითხეთ მეტი იმერეთის შესახებ
- 📜 ქუთაისის მუზეუმები — გზამკვლევი მუზეუმებისა და სახლ-მუზეუმების კოლექციებში
- 🗿 ქუთაისის ძეგლები — გზამკვლევი ქალაქის ქანდაკებებსა და მონუმენტებში
- 🕍 ქუთაისის სინაგოგა — იმერეთის ებრაული მემკვიდრეობა
💾 შეინახეთ ეს სტატია, რათა მოგზაურობის წინ მარტივად დაუბრუნდეთ.
იმერეთის რომელი ციხესიმაგრე გაქვთ პირადად მონახულებული? უკიმერიონი ქუთაისში, ლეგენდარული მოდინახე საჩხერის მახლობლად თუ რომელიმე ნაკლებად ცნობილი ნანგრევი? გაგვიზიარეთ თქვენი გამოცდილება — ყველა კომენტარს ინტერესით ვკითხულობთ ❤️
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 ეს კოლექცია მოიცავს რვა ადგილს რეგიონის ექვს მუნიციპალიტეტში, მათ შორის ქუთაისში. სხვადასხვა შეფასებით, იმერეთში დაახლოებით ათეული ციხე-სიმაგრეა შემორჩენილი.
💬 არა, ადგილები გაფანტულია ექვს მუნიციპალიტეტში, ზოგიერთ მათგანს შორის საათ-ნახევრიდან ორ საათამდე მანქანით მგზავრობის მანძილით. ეს არის ინდივიდუალური ექსკურსიების კრებული და არა ერთი შაბათ-კვირის მარშრუტი.
💬 შორაპნის ციხე, რომელიც ძველი ბერძენი გეოგრაფის, სტრაბონის მიერ ჩვენი წელთაღრიცხვის დასაწყისში ასევე ცნობილია, როგორც სარაპანა. ქუთაისში მდებარე უქიმერიონის ციხეც ძალიან უძველესია, პირველად მე-6 საუკუნეში მოიხსენიება.
💬 ლეგენდის თანახმად, პრინცმა პაპუნა წერეთელმა ციხესიმაგრე ააშენა მეზობელი თავადის ქალიშვილზე დასაქორწინებლად, რომელმაც უარი თქვა მასზე, რადგან მას საკუთარი ციხესიმაგრე არ ჰქონდა. მშენებლობის შემდეგ პაპუნამ მომავალ სიმამრს მისწერა: „მოდი და ნახე“, ანუ „მოდი და ნახე“, აქედან მოდის სახელი.
💬 უმეტესი ადგილისთვის, დიახ: მყარი ფეხსაცმელი ასასვლელად, წყალი და, ზოგიერთ შემთხვევაში, ჯიპი წვდომისთვის. გამონაკლისია თავად ქუთაისში მდებარე უქიმერიონის ციხე, რომლის მიღწევაც ფეხითაც შეიძლება.
💬 დიახ, ლეგენდის თანახმად, შორაპნის ციხე იმ მთავრების რეზიდენცია იყო, რომელთა სახელსაც ქუთაისთან ახლოს მდებარე მოწამეთას მონასტერი ატარებს. თავის მხრივ, უქიმერიონის ციხე ბაგრატის საკათედრო ტაძრის გვერდით დგას, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია.
5 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში
но вот что меня терзает: некоторые из них кажутся заброшенными, будто прячут под собой целую историю ожидания. в том же Кутаиси, вот где мастера архитектуры, но не все крепости на уровне. все ли они открыты для посещения? или есть такие, о которых стоит знать заранее?