ალექსანდრე ნეველის ეკლესია თბილისში: რუსული სამრევლო 1864 წლიდან
⛪ მოქმედი ეკლესია · ⏱️ 30–60 წთ · 📍 კონსტანტინე მარჯანიშვილის ქუჩა, 38, თბილისი
⛪ რა უნდა იცოდეთ ვიზიტამდე
| 📍 მისამართი | კონსტანტინე მარჯანიშვილის ქუჩა, 38, თბილისი |
| 🕐 სამუშაო საათები | ორშ–შაბ: 08:00–19:30 · კვ: 06:30–19:30 |
| 💰 შესვლა | უფასოა |
| 📅 აშენების წელი | 1864 — მრევლის შემოწირულობებითა და უწმინდესი სინოდის მიერ გამოყოფილი 5 000 მანეთით |
| 🕍 ღვთისმსახურების ენა | საეკლესიო სლავური — ორი ასეთი ეკლესიიდან ერთ-ერთი თბილისში |
| 🚇 როგორ მივიდეთ | მეტრო „მარჯანიშვილი“, 5 წუთი ფეხით · ავტობუსი №62 |
🧭 ვისთვის არის ეს სტატია
ალექსანდრე ნეველის ეკლესია კავკასიაში ერთ-ერთი უძველესი რუსული მართლმადიდებლური სამრევლოა, ცოცხალი და მლოცველებით სავსე. აქ მოდიან თბილისის რუსულენოვანი მაცხოვრებლები და მომლოცველები მთელი მსოფლიოდან — სქიმარქიმანდრიტ ვიტალის საფლავთან. ხოლო ტურისტები, რომლებიც ინტერესდებიან ქალაქის ისტორიითა და კულტურათაშორისი მემკვიდრეობით, აქ აღმოაჩენენ არქიტექტურას, რომელიც მკვეთრად განსხვავდება ქართული ტრადიციისგან. სტატია განკუთვნილია ყველასთვის, ვისაც სურს გაიგოს, რა ადგილია ეს და რატომ უნდა ესტუმროს მას.
🏛️ თეთრი კედლები და ლურჯი გუმბათები
მარჯანიშვილის ქუჩაზე, ამავე სახელწოდების მეტროდან რამდენიმე წუთის სავალზე, დგას ეკლესია, რომელიც ერთი შეხედვით თბილისისთვის მოულოდნელად გამოიყურება. არა ქართული ჯვარ-გუმბათოვანი სილუეტი, არა სომხური ტუფის წყობა — არამედ თეთრი კედლები მოლურჯო-მომწვანო სახურავებით, სამრეკლო, ოქროთი დაფარული ხატები და საეკლესიო სლავური გალობა. ეს არის ალექსანდრე ნეველის ეკლესია — ქალაქში მას დიდი ხანია უბრალოდ „რუსულ ეკლესიას“ ეძახიან.
იგი აშენდა 1864 წელს. თანხა ყველამ ერთად შეაგროვა: მრევლი სწირავდა რისი შესაძლებლობაც ჰქონდა, ხოლო უწმინდესმა სინოდმა დაამატა 5 000 მანეთი — იმ დროისთვის საკმაოდ სოლიდური თანხა. 1886 წელს ტაძარი თითქმის ორჯერ გააფართოვეს: სამი მხრიდან მიაშენეს ეგვტერები და აღმართეს ერთიაღზნიანი სამრეკლო — სამუშაოები მიმდინარეობდა ეპარქიის არქიტექტორის ზედამხედველობით, ეგზარქოს პავლეს ინიციატივით.
მოგვიანებით გაჩნდა ახალი ნაგებობები. 1869 წელს გლამაზდინების ოჯახმა ტერიტორიაზე სამლოცველო ააგო. 1900 წელს საკურთხევლის მარჯვნივ მოეწყო წმინდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეგვტერი — იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის მირონცხების პატივსაცემად, მთლიანად მრევლის სახსრებით. 1913 წელს ეკლესიის ეზოს ჭიშკართან აღიმართა ღვთისმშობლის ფეოდოროვის ხატის სამლოცველო — რომანოვების დინასტიის 300 წლისთავის აღსანიშნავად.
🕍 რა არის შიგნით
შიგნით სივრცე სავსეა სხვადასხვა ზომის, სხვადასხვა ეპოქისა და სტილის ხატებით. კანკელი, თაღები და ორნამენტები ოქროთია დაფარული. ატმოსფერო მოკრძალებული და ლოცვითია, ტურისტული აურზაურის გარეშე.
ტაძარში ინახება რამდენიმე წმინდანის წმინდა ნაწილები: მარიამ მაგდალინელის, წმინდა მოციქულთასწორი ნინოს, წმინდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის, ღირსი შიო მღვიმელისა და სხვათა.
მსახურება სრულდება საეკლესიო სლავურ ენაზე — ისევე, როგორც რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიებში. თბილისში სულ ორი ასეთი სამრევლოა: ეს და წმინდა ვლადიმერის ტაძარი ვერის უბანში. ჯვრისწერა, ნათლობა, წესის აგება — ყველაფერი ამავე ტრადიციით სრულდება. მოქმედებს ასევე საქველმოქმედო სასადილო: ყოველდღიურად აქ უპოვარებს აპურებენ.
📜 როგორ გადაურჩა ტაძარი საბჭოთა წლებს
საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ეკლესიის დახურვას არაერთხელ შეეცადნენ. 1928 წელს მაშინდელმა კომისარმა დაიბარა წინამძღვარი მამა იოანე და შესთავაზა სამღვდელო ხარისხზე უარის თქმა — სანაცვლოდ თბილისის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტის პროფესორის თანამდებობას ჰპირდებოდნენ. მამა იოანემ უარი თქვა. დაიწყო დევნა მის და მისი ოჯახის წინააღმდეგ. 1937 წელს იგი დააპატიმრეს. რამდენიმე დღეში სასამართლომ განაჩენი გამოიტანა — დახვრეტა.
მიუხედავად ამისა, ტაძარში ღვთისმსახურება არასდროს შეწყვეტილა.
✨ მიტროპოლიტი ზინოვი და „გლინის უდაბნოს ფილიალი“
1950 წლიდან 1982 წლამდე წინამძღვრად მსახურობდა მიტროპოლიტი ზინოვი (მაჟუგა) (1896–1985) — გლინის ერთ-ერთი უკანასკნელი ბერი. მან გაიარა პატიმრობა, ხეტიალი კავკასიის მთებში და ბოლოს თბილისში დამკვიდრდა. მის დროს ალექსანდრე ნეველის ეკლესიის გარშემო შეიკრიბა გლინის უდაბნოს მოღვაწეთა მთელი პლეადა — ამიტომ სამრევლოს მის „ფილიალსაც“ უწოდებდნენ.
სწორედ მიტროპოლიტმა ზინოვიმ აღკვეცა ბერად სრულიად საქართველოს ახლანდელი კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II. 1972 წელს მას მიტროპოლიტის ხარისხი მიენიჭა. სიცოცხლის ბოლოს მიიღო სქიმა სახელით სერაფიმე. 2009 წლის მარტში იგი წმინდანად იქნა შერაცხილი საქართველოსა და უკრაინის მართლმადიდებლური ეკლესიების მიერ. მისი წმინდა ნაწილები განისვენებს ტაძრის ჩრდილოეთ კედელთან, წმინდა ნიკოლოზის ეგვტერში.
🕯️ სქიმარქიმანდრიტი ვიტალი: ვისთან ჩამოდიან მომლოცველები
ტაძრის ეზოში, საკურთხეველთან, მდებარეობს სქიმარქიმანდრიტ ვიტალის (სიდორენკო) (1928–1992) საფლავი. ეს ადგილი, ალბათ, მთავარი მიზეზია, რის გამოც აქ ჩამოდიან მომლოცველები რუსეთიდან, უკრაინიდან, საქართველოდან და სხვა ქვეყნებიდან.
მამა ვიტალი თბილისში 1969 წელს გამოჩნდა — გამოიქცა კავკასიის მთებიდან, სადაც ბერებს სუკ-ი (კგბ) დევნიდა. იგი მიტროპოლიტმა ზინოვიმ მიიღო. 1976 წელს ხელი დაასხა იერომონაზვნად. მას შემდეგ მამა ვიტალი სიკვდილამდე მსახურობდა ალექსანდრე ნეველის ტაძარში. იგი ცნობილი იყო როგორც მკაცრი ასკეტი, მლოცველი და სულიერი მოძღვარი — მასთან მოდიოდნენ ადამიანები მთელი სსრკ-დან. მას ახასიათებდა წინასწარმეტყველების ნიჭი და უკიდურესი უპოვარება: მუდამ ძველი ანაფორით დადიოდა, ყველაფერს გასცემდა. მოწმობების თანახმად, საქართველოში სამოქალაქო ომი მან მის დაწყებამდე მრავალი წლით ადრე იწინასწარმეტყველა.
1992 წლის 1 დეკემბერს სქიმარქიმანდრიტი ვიტალი გარდაიცვალა. წესის აგება პირადად პატრიარქმა ილია II-მ შეასრულა — უამრავი ხალხის თანდასწრებით. საფლავზე მუდამ არის ცოცხალი ყვავილები და ანთებული სანთლები. მამა ვიტალი არ არის კანონიზებული, მაგრამ მორწმუნეები აგროვებენ მისი საფლავის ქვასთან მომხდარი სასწაულებისა და განკურნებების მოწმობებს.
თუ მომლოცველი არ ხართ, არამედ უბრალოდ ტურისტი, შეიარეთ ეზოში: სქიმარქიმანდრიტ ვიტალის საფლავი ნამდვილად ღირს იმად, რომ უბრალოდ წამით გაჩერდეთ მის გვერდით და იგრძნოთ, რამდენად ცოცხალია ეს ადგილი. აქ სამუშაო დღეებშიც კი არასდროსაა სიცარიელე. ღვთისმსახურება კვირას 06:30 საათზე იწყება — თუ გსურთ დაესწროთ ლიტურგიას საეკლესიო სლავურ ენაზე, ეს იშვიათი შესაძლებლობაა თბილისში. დრეს-კოდი სტანდარტულია: ქალებისთვის — თავსაბურავი და დაფარული მხრები, მამაკაცებისთვის — შორტების გარეშე.
🗺️ როგორ მივიდეთ
1️⃣ მეტრო „მარჯანიშვილი“ — გამოხვიდეთ და გაჰყვეთ მარჯანიშვილის ქუჩას ზემოთ, არსად შეუტიოთ, დაახლოებით 5 წუთი. ეკლესია იქნება მარჯვენა მხარეს.
2️⃣ ავტობუსი №62 — გაჩერება ტაძართან ახლოს.
3️⃣ ტაქსით (Bolt / Yandex) — უთხარით „ალექსანდრე ნეველის ეკლესია მარჯანიშვილზე“ ან მიუთითეთ კოორდინატები 41.7114, 44.8011.
💬 რას ამბობენ ისინი, ვინც აქ ყოფილა
„რუსულ სტილში ნაგები ეკლესია, თბილისისთვის უჩვეულოდ გამოიყურება. იგი აშენდა 1864 წელს შემოწირულობებით. ისტორიის მოყვარულთათვის და საერთოდ მართლმადიდებლებისთვის აუცილებლად სანახავი ადგილია.“
„ამ ეკლესიის არქიტექტურა და მისი წეს-ჩვეულებები ძალიან მოგვაგონებს რუსეთის ეკლესიებს. მსახურება ორ ენაზე მიმდინარეობს და ბევრი მრევლი რუსულად საუბრობს.“
„2019 წელს საქართველოში მომლოცველობითი ტურით ვიმყოფებოდი. მოვინახულეთ სქიმარქიმანდრიტ ვიტალის საფლავი, რომელსაც პატივს სცემენ და ახსოვთ ვორონეჟისა და ლიპეცკის ეპარქიებში.“
„აქ ძალიან თბილი ატმოსფეროა, თავად ტაძარი კი პატარა და ძალიან მყუდროა. უამრავი ხატი თითქმის მთელ სივრცეს ავსებს. და ყველა განსხვავებულია — სტილითაც, ზომითაც და მოხატულობითაც.“
„ამ ეკლესიაში შედგა ჩვენი ჯვრისწერა, მამა ალექსანდრემ დიდი პატივისცემითა და გულწრფელი კეთილგანწყობით მიგვიღო.“
🏁 რატომ უნდა მივიდეთ აქ
ალექსანდრე ნეველის ეკლესია — ეს არის 160 წლის ისტორია ერთ ეზოში. აქ არის ღვთისმსახურება, რომელიც ტურისტების უმეტესობას თბილისში არასდროს სმენია — საეკლესიო სლავურ ენაზე. აქ განისვენებს ორი მოღვაწე, რომელთა საფლავებზე დღესაც ჩამოდიან ადამიანები მთელი მართლმადიდებლური სამყაროდან. და აქ არის არქიტექტურა, რომელიც გვახსენებს, რომ თბილისი — ეს არა მხოლოდ ნარიყალა და გოგირდის აბანოებია, არამედ მრავალი ხალხის ხანგრძლივი ისტორია.
შეინახეთ სტატია ან გაუზიარეთ მათ, ვინც საქართველოში მოგზაურობს.
ℹ️ შესვლა უფასოა. ღვთისმსახურების განრიგი შეიძლება შეიცვალოს დღესასწაულებზე — გადაამოწმეთ ადგილზე. დრეს-კოდი: მოკრძალებული ტანსაცმელი, ქალებისთვის — თავსაბურავი. ინფორმაცია აქტუალურია გამოქვეყნების მომენტისთვის.
ყოფილხართ ალექსანდრე ნეველის ეკლესიაში? მსახურებაზე მიხვედით, მამა ვიტალის საფლავზე თუ უბრალოდ გზად შეიარეთ? მოგვიყევით — რა იგრძენით, რა დაგამახსოვრდათ. ვკითხულობთ ყველა კომენტარს ❤️
❓ ხშირად დასმული კითხვები
💬 იმიტომ, რომ ღვთისმსახურება აქ მთლიანად საეკლესიო სლავურ ენაზე სრულდება — ისევე, როგორც რუსეთის მართლმადიდებლურ ტაძრებში. თბილისში სულ ორი ასეთი სამრევლოა: ეს და წმინდა ვლადიმერის ტაძარი ვერაზე. ამასთან, ტაძარი საქართველოს მართლმადიდებლური ეკლესიის (მცხეთა-თბილისის ეპარქია) შემადგენლობაში შედის და არა რუსეთის.
💬 ვიტალი სიდორენკო (1928–1992) — ბერი, გლინის მამების მოწაფე, სულიერი მოძღვარი და დიდი მლოცველი. 1976 წლიდან 1992 წლამდე მსახურობდა ალექსანდრე ნეველის ეკლესიაში. ცნობილი იყო წინასწარმეტყველებით, მკაცრი ასკეტიზმითა და განკურნების ნიჭით. მასთან ხალხი მთელი სსრკ-დან ჩამოდიოდა. გარდაცვალების შემდეგ წესი პირადად პატრიარქმა ილია II-მ აუგო. სქიმარქიმანდრიტი ვიტალი არ არის კანონიზებული, მაგრამ ათასობით მორწმუნე მიაგებს მას პატივს. მისი საფლავი ეზოში, საკურთხეველთან, არასდროსაა ცარიელი.
💬 ზინოვი მაჟუგა (1896–1985) — ამ ეკლესიის წინამძღვარი 1950-1982 წლებში, მოგვიანებით თეთრიწყაროელი მიტროპოლიტი. გლინის ერთ-ერთი უკანასკნელი ბერი. მან აღკვეცა ბერად საქართველოს ამჟამინდელი კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II. 2009 წელს საქართველოსა და უკრაინის მართლმადიდებლურმა ეკლესიებმა წმინდანად შერაცხეს. მისი წმინდა ნაწილები განისვენებს ტაძრის ნიკოლოზის ეგვტერში, ჩრდილოეთ კედელთან.
💬 დიახ, ტაძარი ღიაა თავისუფალი სტუმრობისთვის სამუშაო საათებში (ორშ–შაბ 08:00–19:30, კვ 06:30–19:30). შეგიძლიათ შეხვიდეთ ნებისმიერ დროს — სამუშაო დღეებში სიმშვიდეა. ეზო და საფლავები ასევე ხელმისაწვდომია.
💬 კვირას — ადრინდელი ლიტურგია იწყება 06:30 საათზე, გვიანდელი — მოგვიანებით დილით. სამუშაო დღეებში — დილის მსახურება დაახლოებით 09:00 საათზეა. ზუსტი განრიგი უმჯობესია წინასწარ გადაამოწმოთ, რადგან დღესასწაულებზე შეიძლება შეიცვალოს.
💬 დიახ, როგორც ნებისმიერ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში: ქალებისთვის — თავსაბურავი, დაფარული მხრები და ქვედაბოლო ან გრძელი შარვალი; მამაკაცებისთვის — შორტების გარეშე. თავსაბურავის თხოვნა შესასვლელშიც შეიძლება.
💬 მარჯანიშვილის მოედანი და მეტრო — ხუთი წუთის სავალზე, კაფეებითა და რესტორნებით. კოტე მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი — ეკლესიიდან ერთი კვარტლის დაშორებით. მშრალი ხიდი და ძველმანების ბაზრობა — 15 წუთი ფეხით.
1 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში