🕳️ ბეთლემის მღვიმე: საქართველოს ძნელად მისადგომი კლდის ტაძარი და თამარ მეფის საგანძურის ლეგენდა
🕳️ ბეთლემის მღვიმე ყაზბეგზე
კლდის ტაძარი დაახლოებით 4100 მეტრზე, ყაზბეგის მასივის ციცაბო ანდეზიტის კლდეში ნაკვეთი. ოფიციალურად 1947-1948 წლებში აღმოაჩინეს, თუმცა ქართულ მატიანეებსა და XVIII საუკუნის ისტორიკოსის ჩანაწერებში მოხსენიებულია.
ბეთლემის მღვიმე კლდის ტაძარია, ყაზბეგის მასივის კლდეში ნაკვეთი, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 4100 მეტრზე. სახელი ბეთლემიდან, ანუ პალესტინის ქალაქ ბეთლემიდან მომდინარეობს, რომლის სახელობითაც საქართველოში რამდენიმე ტაძარია, მათ შორის ორი თბილისში. მაგრამ ყაზბეგის მღვიმეს ამ თბილისურ ობიექტებთან კავშირი არ აქვს: ეს ცალკე ადგილია, რომელიც დიდხანს მხოლოდ ლეგენდებითა და ისტორიკოსების ჩანაწერებით იყო ცნობილი.
მღვიმე ოფიციალურად 1947-1948 წლებში აღმოაჩინეს, თუმცა პირველი წერილობითი ცნობები ქართულ მატიანე „ქართლის ცხოვრებაში" და XVIII საუკუნის ისტორიკოს ვახუშტი ბაგრატიონის ჩანაწერებში გვხვდება. შიგნით მკვლევრებმა საეკლესიო ტახტი, შუა საუკუნეების ნივთები და მონეტები იპოვეს, ხოლო ციცაბო კლდეში ნაკვეთ შესასვლელთან — ბერების სენაკები. მკვლევართა შეფასებით, ეს მღვიმური კომპლექსი ქრისტიანობის უძველესი და ყველაზე მაღალმთიანი სალოცავი შეიძლება იყოს.
🕳️ რა არის ბეთლემის მღვიმე მარტივად
მღვიმე გერგეტისა და აბანოს მყინვარული აუზების გამყოფ ქედზეა, ყაზბეგის მასივზე (მყინვარწვერი). შესასვლელი წითელ ანდეზიტის კლდეშია ნაკვეთი, ძირიდან 350-400 მეტრზე. შიგნით მღვიმეს გუმბათოვანი კამარა, მომრგვალებული კედლები და ოთხკუთხა ქვის ფილებით მოგებული იატაკი აქვს, სამხრეთისკენ მიმართული სარკმლით.
ეს ბუნებრივი მღვიმე კი არ არის, არამედ კლდის შიგნით ხელით ნაკვეთი სატაძრო სივრცე. აღმონაჩენი ნივთების მიხედვით, ეს არა უბრალო სამალავი, არამედ მოქმედი საკულტო ნაგებობა იყო, სადაც რკინის ჯაჭვით ადიოდნენ. მახლობლად ბერების სენაკებიც აღმოაჩინეს, ისინიც კლდეში ნაკვეთი, რამაც მკვლევრებს ცალკე მღვიმური სამონასტრო კომპლექსზე ალაპარაკება მისცა და არა ცალკეულ თავშესაფარზე.
💰 ლეგენდები: თამარ მეფის საგანძური და ქრისტეს აკვანი
მღვიმის პირველი ცნობა მატიანე „ქართლის ცხოვრებაში" შემორჩა. ამ ვერსიით, ასმა ახალგაზრდა ხევსურმა მეომარმა თამარ მეფის ხაზინის საგანძური მღვიმეში დამალა, თემურ-ლენგის ჯარებს რომ გაექცნენ, შემდეგ კი, საიდუმლოს გამჟღავნების შიშით, ერთმანეთი დახოცეს. საგანძური მას შემდეგ არასდროს უპოვიათ.
მეორე ლეგენდა ისტორიკოს და ბატონიშვილ ვახუშტი ბაგრატიონის ჩანაწერებს უკავშირდება. თავის „საქართველოს გეოგრაფიაში" მან აღწერა მღვიმე მყინვარის კლდეში, სადაც მხოლოდ ჩამოშვებული რკინის ჯაჭვით შეიძლება ასვლა, და ახსენა, რომ იქ თითქოს უფლის აკვანი და აბრაამის კარავი, უსაყრდენოდ მდგარი, ინახება. ბაგრატიონმა დაამატა, რომ სხვა სასწაულებზე დუმდა, და აღნიშნა, რომ მღვიმის ქვემოთ კიდევ ერთი მონასტერი იყო, მის დროს უკვე გაპარტახებული.
არსებობს ლიტერატურული კვალიც: მღვიმეს ჯაჭვიანი შესასვლელით, როგორც განდეგილის თავშესაფარს, ზოგი მკვლევარი ილია ჭავჭავაძის პოემა „განდეგილს" უკავშირებს.
🧗 როგორ იპოვეს მღვიმე XX საუკუნეში
1947 წელს ალპინისტმა ლევან სუჯაშვილმა, ყაზბეგზე ასვლისას, მწვერვალის ჩრდილო-აღმოსავლეთით კლდეზე რკინის კარიბჭიანი და ჩამოკიდებული ჯაჭვიანი მღვიმე შენიშნა. აღმოჩენა უყურადღებოდ არ დარჩა: უკვე 1948 წლის იანვარში საქართველოს მთავრობამ ალპინისტ ალექსანდრა ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით ექსპედიცია მოაწყო.
მკვლევრებმა შესასვლელთან 5,5 მეტრიანი რკინის ჯაჭვი აღმოაჩინეს. შიგნით გუმბათოვანი კამარა, მომრგვალებული კედლები და ქვის ფილების იატაკი დახვდათ. იქვე იპოვეს საეკლესიო ტახტი, შუა საუკუნეების ნივთები, X-XI საუკუნეების საეკლესიო დროშა და XV-XVIII საუკუნეების მონეტები. ექსპედიციის შეფასებით, მღვიმის ტაძარი ბოლო ვიზიტორებმა აღმოჩენამდე დაახლოებით ას წლით ადრე, XIX საუკუნის პირველ ნახევარში დატოვეს.
შესასვლელთან კლდეში ნაკვეთი ბერების სენაკები, საფლავის ქვა, ქვის ჯვარი და სვეტი აღმოაჩინეს. სწორედ ამ აღმონაჩენებმა მისცა მკვლევრებს სამონასტრო კომპლექსის VI-VII საუკუნეებით დათარიღების და ასეთ სიმაღლეზე ქრისტიანობის უძველეს ცნობილ მღვიმურ ტაძრად წოდების საფუძველი.
📋 ბეთლემის მღვიმე ფაქტებში
⛪ 2000 წლის კურთხევა და დღევანდელი სტატუსი
ქრისტეშობის 2000 წლისთავზე მღვიმეში საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის იერარქების მონაწილეობით მსვლელობა ავიდა. მღვიმე მოქმედ ტაძრად აკურთხეს. კათოლიკოს-პატრიარქ ილია II-ის მიერ მიცემული კურთხევით, ამ ტაძარში მხოლოდ მამაკაცებს შეუძლიათ შესვლა.
მას შემდეგ ბეთლემის მღვიმე ფორმალურად მოქმედ, თუმცა თითქმის მიუვალ ტაძრად რჩება. რეგულარული წირვა-ლოცვა აქ, ცხადია, არ ტარდება: სიმაღლე და ასვლის სირთულე მუდმივ ყოფნას შეუძლებელს ხდის. მაგრამ ნაკურთხი ადგილის სტატუსი შემონახულია, და სწორედ ეს განასხვავებს ბეთლემს უბრალო არქეოლოგიური აღმოჩენისგან: მორწმუნეთათვის ეს კვლავ ტაძარია, არა მუზეუმის ექსპონატი.
🎫 შესაძლებელია თუ არა ბეთლემის მღვიმის მონახულება
პირდაპირ ვიტყვით: ჩვეულებრივი ტურისტებისთვის მღვიმე პრაქტიკულად მიუწვდომელია. შესასვლელი ციცაბო კლდეშია ნაკვეთი, ძირიდან 350-400 მეტრზე, თავად მღვიმე კი 4100 მეტრზეა, და მასამდე არსებული ჯაჭვით ასვლა სერიოზულ საალპინისტო მომზადებას საჭიროებს. რეგულარული ბილიკები, ტურები ან ორგანიზებული ასვლები არ არსებობს, და ჩვენ არ გირჩევთ, რომ შემთხვევითი ვიზიტორები დამოუკიდებლად ცდილობდნენ მასთან მისვლას.
რა შეიძლება გააკეთოთ ასვლის ნაცვლად:
ნახოთ მღვიმის აღმონაჩენები სტეფანწმინდის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში, რომელიც მწერალ ალექსანდრე ყაზბეგის სახლშია. იქ ინახება ნივთები, ნაწილი სწორედ ბეთლემის მღვიმიდან, მათ შორის შესასვლელის რკინის კარი.
დაინახოთ ყაზბეგის მასივი და ბეთლემის ქედი შორიდან, სტეფანწმინდის სოფლიდან ან გერგეტის სამების ეკლესიიდან, საიდანაც მთაზე ერთ-ერთი საუკეთესო ხედი იშლება. თავად მთაზე, გერგეტის მყინვარსა და ეკლესიაზე ვრცლად წაიკითხეთ მასალა მყინვარწვერზე, გერგეტის მყინვარსა და გერგეტის სამებაზე.
მათთვის, ვინც სერიოზულად გეგმავს ყაზბეგზე ასვლას პროფესიონალური საალპინისტო თანხლებით, მღვიმის ზონამდე მისვლა თეორიულად შესაძლებელია, მაგრამ ეს ცალკე საალპინისტო ამოცანაა, არა ტურისტული მარშრუტი, და მას სერტიფიცირებულ მთის გიდებთან უნდა განიხილავდეთ, არა ინტერნეტში ზოგადი აღწერების მიხედვით.
🗺️ მღვიმის მდებარეობა (სავარაუდო)
Google Maps-ში გახსნა🗺️ რა ვნახოთ ახლომახლო ყაზბეგში
ბეთლემის მღვიმე ჩვეულებრივი ვიზიტისთვის მიუწვდომელია, მაგრამ სტეფანწმინდის მიდამო საქართველოში მთის ღირსშესანიშნაობებით ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერია. თუ ყაზბეგში მღვიმის ისტორიის გამო მიემგზავრებით, აი, რა ღირს ახლოს სანახავად.
გერგეტის სამების ეკლესია, XIV საუკუნის ტაძარი 2170 მეტრზე, ყაზბეგის მთავარი საღია-ბარათის წერტილი. სწორედ აქედან იშლება საუკეთესო ხედი ყაზბეგის მასივსა და ბეთლემის ქედზე: ის, რასაც ახლოს ვერ მიუდგები, აქედან მთლიანად ჩანს. გზა ფეხით დაახლოებით ორ საათს იკავებს, ან ნაწილი ჯიპით.
სტეფანწმინდის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, მწერალ ალექსანდრე ყაზბეგის სახლში, ინახავს მღვიმის აღმონაჩენებს, მათ შორის შესასვლელის რკინის კარს. ყველაზე ახლო წერტილი, სადაც მღვიმესთან რეალურად შეგიძლიათ მიხვიდეთ.
ყაზბეგის ეროვნული პარკი, თრუსოს ხეობით, დარიალის ხეობითა და სხვადასხვა სირთულის საფეხმავლო მარშრუტებით. აქედან იწყება ბილიკები გერგეტის მყინვარსა და მეტეოსადგურამდე.
გველეთის ჩანჩქერი, 25 მეტრი სიმაღლის, სტეფანწმინდის ჩრდილოეთით, სოფელ გველეთთან: მოკლე, მარტივი მიზანი დღისთვის დიდი ასვლის გარეშე.
📚 წაიკითხეთ შემდეგ მასალები ყაზბეგსა და მთებზე
მღვიმე საქართველოს ერთ-ერთ ყველაზე იშვიათად მონახულებულ ადგილად რჩება სწორედ იმიტომ, რომ ფიზიკურად მიუწვდომელია: მომზადებული ალპინისტებიც კი იშვიათად ადიან, შემთხვევით მოგზაურს კი არა იმედგაცრუება, არამედ სახიფათო სიტუაცია ემუქრება კლდეზე სათანადო მომზადების გარეშე. ეს იშვიათი შემთხვევაა, როცა ადგილთან შეხების საუკეთესო გზა მასთან საერთოდ არ მიახლოებაა: ისტორიის, მუზეუმის აღმონაჩენებისა და მთაზე შორიდან ხედის გავლით.
გსმენიათ ბეთლემის მღვიმეზე ადრე, თუ ახლა შეიტყვეთ? გაგვიზიარეთ კომენტარებში Madloba-ზე: ყოფილხართ სტეფანწმინდის მუზეუმში და გინახავთ მღვიმის აღმონაჩენები საკუთარი თვალით?
ინფორმაცია განახლებულია 2026 წლის ივნისისთვის. მონაცემები სიმაღლის, დათარიღებისა და აღმონაჩენების შესახებ ისტორიულ ჩანაწერებსა და 1948 წლის ექსპედიციის ანგარიშს ეყრდნობა; მღვიმური კომპლექსის ზუსტი დათარიღება სამეცნიერო შეფასების საკითხად რჩება.
❓ ხშირად დასმული კითხვები
არა. ბეთლემის მღვიმე ყაზბეგის კლდეზეა, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, თბილისიდან 165 კმ ჩრდილოეთით. ბეთლემის ქუჩა და ბეთლემის ეკლესიები (ზემო და ქვემო) ძველ თბილისში, სოლოლაკის ქედზეა. ორივე სახელი ბეთლემიდან მომდინარეობს, მაგრამ ობიექტები ერთმანეთთან დაკავშირებული არ არის.
ყაზბეგის მასივზე (მყინვარწვერი), გერგეტისა და აბანოს მყინვარული აუზების გამყოფ ქედზე, დაახლოებით 4100 მეტრზე. ადმინისტრაციულად ეს ყაზბეგის მუნიციპალიტეტია, მცხეთა-მთიანეთის რეგიონი.
არ არის რეკომენდებული. რეგულარული ბილიკები არ არსებობს, შესასვლელი ციცაბო კლდეშია ნაკვეთი, ძირიდან 350-400 მეტრზე, და ასვლა საალპინისტო მომზადებასა და აღჭურვილობას საჭიროებს. ეს გამოცდილი ალპინისტების ამოცანაა პროფესიონალური თანხლებით, არა ტურისტული მარშრუტი.
ოფიციალურად 1947 წელს, როცა ალპინისტმა ლევან სუჯაშვილმა შენიშნა შესასვლელი რკინის კარითა და ჯაჭვით. 1948 წელს საქართველოს მთავრობამ ალექსანდრა ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით კვლევითი ექსპედიცია მოაწყო.
საეკლესიო ტახტი, შუა საუკუნეების ნივთები, X-XI საუკუნეების დროშა, XV-XVIII საუკუნეების მონეტები და შესასვლელთან რკინის კარი ჯაჭვით. მახლობლად კლდეში ნაკვეთი ბერების სენაკები, საფლავის ქვა და ქვის ჯვარი აღმოაჩინეს.
ეს ერთ-ერთი ლეგენდაა, ისტორიკოს ვახუშტი ბაგრატიონის მიერ XVIII საუკუნეში ჩაწერილი. მან დაწერა, რომ მღვიმეში თითქოს უფლის აკვანი და აბრაამის კარავი ინახებოდა. ამის დოკუმენტური დადასტურება არ არსებობს; ეს ადგილობრივი გადმოცემის ნაწილია, არა დადგენილი ფაქტი.
მკვლევრები სამონასტრო კომპლექსს, მღვიმესა და მის გვერდით სენაკებს, VI-VII საუკუნეებით ათარიღებენ. ეს ბეთლემს ქრისტიანობის ერთ-ერთ უძველეს მღვიმურ ტაძრად აქცევს, ხოლო 4100 მეტრი სიმაღლის წყალობით, ერთ-ერთ ყველაზე მაღალმთიანადაც.
სტეფანწმინდის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში, მწერალ ალექსანდრე ყაზბეგის სახლში. ნივთების ნაწილი, მათ შორის მღვიმის შესასვლელის კარი, სწორედ იქ არის გამოფენილი.
1 კომენტარი
კომენტარის დასატოვებლად შედით ანგარიშში