ნოვრუზის საგაზაფხულო ფესტივალი საქართველოში

გაზაფხულის ბუნიობის დღეს, 20–21 მარტს, ყოველწლიურად აღინიშნება ნოვრუზის დღესასწაული.
სხვადასხვა ქვეყანაში მას განსხვავებული სახელით იცნობენ — მაგალითად, ნოვრუზი ან ნაურიზი, თუმცა იუნესკომ იგი კაცობრიობის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც ნოვრუზის საერთაშორისო დღე.

ნოვრუზის ტრადიციის წარმოშობა

ნოვრუზის შესახებ პირველი ჩანაწერები სპარსულ წყაროებში 2000 წელზე მეტი ხნის წინ ჩნდება. დღესასწაულის წარმოშობას გმირ სიავუშის მკვლელობას უკავშირებენ. ეს მოვლენა აღწერილია ირანულ მითოლოგიაში და ტრადიციულად ითვლება, რომ ამ დღიდან მოყოლებული მისი შთამომავლები ყოველ წელს აღნიშნავენ დღესასწაულს მის პატივსაცემად.

იმ პერიოდში რელიგია მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ზოროასტრიზმთან, რის გამოც წარმოიშვა კავშირი გაზაფხულის ბუნიობის დღესთან და ცეცხლის სიმბოლოსთან. ირანში ცეცხლს განსაკუთრებულად სცემდნენ თაყვანს და მისი მნიშვნელობა ხალხის კულტურის ჩამოყალიბებაში ძალზე დიდია.

სპარსელების (თანამედროვე ირანელების) მიერ მეზობელი მიწების დაპყრობამ და მათი კულტურის, მითოლოგიისა და ტრადიციების იძულებით გავრცელებამ ახალ ტერიტორიებზე ხელი შეუწყო ეროვნული დღესასწაულების დამკვიდრებას. შედეგად, ნოვრუზი დღემდე აღინიშნება თანამედროვე აზერბაიჯანის, საქართველოს, ავღანეთის, ირანის, ტაჯიკეთისა და რამდენიმე მეზობელი ქვეყნის ტერიტორიაზე.

ნოვრუზი არ ითვლება მუსლიმურ ეროვნულ დღესასწაულად. მას აღნიშნავენ ის ხალხები, რომლებიც ამ მიწებზე არაბების მოსვლამდე ცხოვრობდნენ. თითოეული ქვეყანა დამოუკიდებლად იღებს გადაწყვეტილებას ნოვრუზის აღნიშვნის შესახებ. მაგალითად, სირიაში დღესასწაულის აღნიშვნა ამჟამად აკრძალულია, ხოლო თურქეთში იგი მხოლოდ 1991 წელს აღდგა.

როგორ აღინიშნება ნოვრუზი საქართველოში

ქვეყნის ყველა რეგიონში ეს დღე აქტიურად არ აღინიშნება, თუმცა ქართლსა და კახეთში აუცილებლად შეხვდებით ადამიანებს, რომლებიც 21 მარტს კოცონებს ანთებენ და სანთლებს ანთებენ.

ნოვრუზის დღეს ტრადიციულ ჩვეულებებსა და გართობებს მიეკუთვნება:

• კოცონზე ხტომა — ან შვიდჯერ ერთ კოცონზე გადახტომა, ან ერთხელ შვიდ სხვადასხვა კოცონზე;
• ფეხსაცმლით მკითხაობა — გოგონები ფეხსაცმელს ზურგს უკან ისვრიან და ცხვირის მიმართულებით იგებენ, დაქორწინდებიან თუ არა იმ წელს;
• მეზობლების საუბრის მიყურადება — მოსმენილი სიტყვები მომავალი წლის ხასიათს განსაზღვრავს;
• სადღესასწაულო სუფრაზე სანთლების ანთება ადამიანების რაოდენობის მიხედვით, სადაც თითოეული სანთელი ბოლომდე თვითონ უნდა დაიწვას.

რა უნდა იყოს აუცილებლად ქართველის სუფრაზე გაზაფხულის ბუნიობის დღეს

როგორც ყველა დღესასწაულზე, ქართველების სუფრა სავსეა უხვი ნუგბარითა და ეროვნული კერძებით. ნოვრუზიც გამონაკლისი არ არის. ამ დღეს აუცილებლად დააგემოვნებთ შინ გამომცხვარ პურს, კაკლოვან ტკბილეულს, ყველს, შეღებილ კვერცხებს და სხვა ტრადიციულ კერძებს.

თუმცა 21 მარტს ამზადებენ განსაკუთრებულ, სიმბოლურ ნუგბარსაც. ეს არის შვიდი პროდუქტი, რომელიც იწყება ასო „ს“-ზე:

• სემანი — გაღვივებული მარცვლები;
• სონჯითი — ზეთისხილი;
• სები — ვაშლი;
• სუმაქი — კოწახური;
• სირი — ნიორი;
• სირკო — ძმარი;
• სიპადი — ისპანახი.

გაღივებულ მარცვლებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს. ისინი სიმბოლურად გამოხატავს ბუნებასთან ერთობას და სიცოცხლის აღორძინებას გაზაფხულის მოსვლასთან ერთად.

საქართველოს სახელმწიფო დღესასწაულების აღნიშვნის შესახებ შეგიძლიათ წაიკითხოთ მადლობა-ს კატალოგის გვერდებზე. ხოლო თუ თავად დაგესწროთ ნოვრუზის აღნიშვნას, გაგვიზიარეთ თქვენი შთაბეჭდილებები კომენტარებში!